Nova Gradiška

Nova Gradiška została planowo założona w 1748 roku jako osada graniczna, a jej prostokątny rynek i sieć ulic do dziś ujawniają wojskowo-administracyjną logikę powstania miasta. Centralny spacer łączy kościół św. Teresy z Ávili, którego budowę rozpoczęto w 1754 roku, dawny budynek Głównej Straży z malowniczymi arkadami, Muzeum Miejskie oraz kościół Niepokalanego Poczęcia Najświętszej Maryi Panny. W tym ostatnim znajdują się malowidła ścienne Celestina Medovicia, wśród nich sceny narodzenia Chrystusa, Trójcy Świętej i postacie ewangelistów. Ulica Sławońskich Pograniczników została zamieniona w miejską promenadę, a geometrycznie zaprojektowany park wprowadza zieleń do historycznego centrum. Położenie przy autostradzie A3 i linii kolejowej Zagrzeb–Vinkovci nadaje Noviej Gradišce wyraźnie tranzytowy charakter, lecz wycieczka nie musi kończyć się w centrum: Cernik i klasztor franciszkanów leżą bezpośrednio na północ, a miejsce wypoczynku Strmac pod górą Psunj oddalone jest o około dziesięć kilometrów. Lokalna gastronomia opiera się na čobancu, sarmie i innych recepturach pogranicznej Posawiny.

Nova Gradiška powstała 1 maja 1748 roku jako przyszłe miejsce dowództwa pułku granicznego Gradiška, po decyzji Marii Teresy o umocnieniu południowej granicy Cesarstwa. Data ta sytuuje ją wśród młodszych chorwackich ośrodków miejskich, a pograniczne pochodzenie wyjaśnia jej planowany wojskowo-administracyjny charakter. W czasach Pogranicza Wojskowego od 1748 roku zakładano wspólnoty wojskowe oraz ośrodki rzemieślnicze i handlowe ze szczególnymi przywilejami, dlatego Nova Gradiška rozwijała się w szerszym sławońskim kontekście pogranicza. Dzisiejsze miasto zachowuje tę warstwę tożsamości przede wszystkim w historii pułku granicznego Gradiška, a nie w tradycji średniowiecznego centrum.