Gmina Križ

Križ to historyczna miejscowość w żupanii zagrzebskiej, której centrum ukształtowało się wokół kościoła Podwyższenia Świętego Krzyża, od którego miejscowość wzięła nazwę. Parafia pojawia się w źródłach pisanych w 1334 roku, a średniowieczny kościół do dziś zachował gotyckie przypory, barokowe ołtarze i organy z 1787 roku. Kościół stoi w najwyższym punkcie miejscowości, w parku założonym pod koniec XIX wieku i związanym z ogrodnikiem Viteslavem Durchankiem, jednym z twórców zagrzebskiego Ogrodu Botanicznego i Podkowy Lenuciego. Chroniony zespół kulturowo-historyczny Križa obejmuje również tradycyjne drewniane domy i wille mieszczańskie, dlatego miejscowość najlepiej poznawać podczas krótkiego spaceru wokół placu i parku. Cała gmina jest silnie związana ze śpiewaczką operową Milką Trniną, urodzoną w 1863 roku w Vezišću; w tamtejszym domu kultury urządzono jej izbę pamięci. W tej samej wsi wytwarza się Milkin medenjak, lokalny produkt inspirowany jej dziedzictwem. Przy podróży bez samochodu ważna jest stacja kolejowa Novoselec na trasie z Zagrzebia w kierunku Ivanić-Gradu, Kutiny i Novskiej. Križ nadaje się więc na krótki wyjazd kulturalny łączący średniowieczny kościół, zabytkowy park i rodzinną miejscowość Trniny.

Tożsamość Križa streszcza się w jego nazwie i układzie centrum: kościół Podwyższenia Świętego Krzyża zajmuje najwyższy punkt, a wokół niego rozciąga się zabytkowy park. Miejscowość jest pośrednio wymieniona w 1334 roku w spisie parafii diecezji zagrzebskiej, natomiast chronione centrum zachowuje dziś tradycyjne drewniane budynki i kilka willi mieszczańskich. Park urządzono pod koniec XIX wieku i przypisuje się go Viteslavowi Durchankowi, związanemu również z zagrzebskim Ogrodem Botanicznym. Szerszy obraz kulturowy gminy uzupełnia Vezišće, rodzinna miejscowość Milki Trniny, jednej z najbardziej znanych chorwackich śpiewaczek operowych. Połączenie średniowiecznego kościoła, zieleni historyzującej i dziedzictwa Trniny odróżnia Križ od okolicznych miejscowości Moslaviny.